Psikonöroimmünoloji

Psikonöroimmünoloji (PNI); davranış, beyin ve bağışıklık sisteminin etkileşimini inceleyen alan olarak tanımlanmaktadır. Halk arasında çok uzun yıllardır dile getirilen stresin sağlık üzerindeki olumsuz etkisine günümüzde psikonöroimmünoloji alanı, mekanizmasını da kanıtlayarak açıklama getirmektedir.

Başka bir deyişle, stresli durumların ve bu durumların yarattığı olumsuz duyguların, nasıl olup da fizyolojik değişikliklere yol açtığını açıklamaktadır.

TARİHÇE

Psikonöroimmünoloji; sinir sistemi, endokrin sistem (hormonlar) ve immünoloji arasındaki karşılıklı ilişkileri ve bu ilişkilerin fiziksel sağlık üzerindeki etkilerini araştıran oldukça yeni bir bilim dalıdır. Bu ilişkiler uzun yıllardır bilinmesine karşın ilk kapsamlı tanımı 35 yıl öncesine dayanmaktadır. Bu yeni çalışma alanını tanımlayıcı terim ise ilk kez New York-Rochester Üniversitesi davranışsal ve psikososyal tıp bilimleri başkanı olan Robert Ader tarafından 1975’te kullanılmıştır. Ader kişinin ruh hali, sağlık durumu ve kendini iyileştirme yeteneği arasında bir bağlantı olduğunu ileri sürerek bunu bir deneyle kanıtlamaya çalışmıştır. O zamandan bu yana yapılan çeşitli çalışmalarda kişinin ruhsal evreni, endokrin ve immün sistem düzenleyicileri arasında, merkezi sinir sistemi (MSS) aracılığıyla kurulmuş bir denge olduğu ( homeostazis) gösterilmiştir.

KLİNİK PNI

Klinik PNI; beslenme, immünoloji, endokrinoloji, nöroloji, psikoloji, evrimsel biyoloji, sosyoloji, epigenetik, egzersiz beyin bilimi ve tüm bu sistemlerin arasındaki etkileşimin, kronik sağlık sorunlarına çözüm bulmamıza yardımcı olan son bilimsel bilgilerini içerir.

Fiziksel veya psiko-emosyonel streslerin, stres aksını (HPA) aktive etmesiyle bağışıklık sistemi aktive edilir ve bu işlemin bir parçası olarak, vücutta iltihap üretilir. Bu durumda, bağışıklık sistemi, hayatta kalmamız için gerekli olan organlara enerjinin büyük kısmını aktarır. Diğer tüm organlara ise geçici olarak enerji aktarımı kapatılır. Örneğin streste sindirim sistemine ihtiyacımız yoktur ve sindirim sistemine giden kan ve enerji miktarı çok azalır.

Bu stres sistemi akut durumlarda koruyucudur. Fakat uzun süren stres, kronik düşük yoğunluklu inflamasyon ve beynin hayatta kalabilmesi için tüm enerjiyi tasarruf etmesiyle sonuçlanır. Bunların sonucunda; iştah kaybı veya aşırı yeme, enerji yetersizliği, hafıza değişiklikleri, uyku bozuklukları, sindirim sorunları ve gıda intoleransı, kabızlık, fertilite problemleri, ağrılı ağır dönemler, dolaşım problemleri, yüksek tansiyon, anksiyete ve depresyon, kas krampları, halsizlik, ağrı, kilo artışı ve egzersizden kaçınma gibi semptomlar ortaya çıkabilir.

Psikolojik faktörler, sosyal izolasyon, erken çocukluk travması veya istismar, iş veya duygusal stresler, hepsi aynı kronik stres yanıtını üretirler.

Klinik PNI ile hastalığı ortaya çıkaran sorun veya sorunlar tespit edildikten sonra, enerjinin az kullanıldığı organlara enerji dağılımını artırmak, sempatik sinir sisteminin aşırı çalışmasını azaltmak ve bedendeki inflamasyonu ortadan kaldırmak klinik PNI’nın temel tedavisini oluşturur.

Stres ve Stresin Bağışıklık Sistemi ve Merkezi Sinir Sistemi Üzerindeki Etkileri

Psikonöroimmünoloji beyin ve bağışıklık sistemi arasındaki bağı inceleyen alan olarak tanımlandığından,  Azar (1999) bu bağın kuramsal sonucu olarak, stres gibi psikolojik deneyimlerin bağışıklık sisteminin işlevleri üzerinde etkili olabileceğini, bunun da hastalık süreci üzerinde bir etkisi olabileceğini belirtmiştir. Bu kuramsal çıkarıma paralel olarak PNI literatüründe en hızlı büyüyen alan stresi, bağışıklık sistemi ve sinir sitemi üzerindeki etkisi konusundadır. Psikonöroimmünoloji Bu bağlamda yapılan birçok araştırma psikolojik stresin davranışsal ya da nörobiyolojik yollarla antikor üretimini etkileyebileceğini belirtmiştir.

Kaynaklar:

  1. Ader R, Felten DL, Cohen, N (2001) Psychoneuroimmunology. New York: Academic Press.
  2. Kemeny ME, Gruenewald TL (1999) Psychoneuroimmunology Update. Semin Gastro- intest Dis, 10: 20-29.
  3. Bozo, Ö. PSİKONÖROİMMÜNOLOJİ. Kriz Dergisi, 15(3), 21-30
  4. Altınbilek, T. Clinical psychoneuroimmunology. . 2015; 3(2): 55-55
  5. Marshland AL, Bachen EA, Cohen S, Manuck SB (2001) Stress, Immunity, and Susceptibility to Infectious Disease.
  6. A Baum, TA Revenson, JE Singer (eds.), Handbook of Health Psychology, New Jersey, Erlbaum, s. 683-695.5.
  7. Altunay, İ. K. (2010). Psychoneuroimmunology and Multifactorial Psychodermatological Diseases. TURKDERM-Archieves of The Turkish Dermatology and Venerology, 44(Supp: 1), 10-15